De IVD houdt toezicht op een veilige taakuitvoering van Defensie. Om richting te geven aan het toezichtproces werkt de inspectie met een toezichtmodel. Het toezichtmodel biedt een werkwijze voor het identificeren van risico’s en het bepalen van interventies. De inspectie gaat deze werkwijze in 2026 implementeren. Hieronder worden de verschillende fases van het model toegelicht.
Beeld: © IVD / IVD
Fase 1: informatiepositie opbouwen en onderhouden
De basis van het toezichtmodel is een solide informatiepositie. Deze wordt opgebouwd en doorlopend onderhouden aan de hand van signalen die de inspectie ontvangt en informatie die de inspectie zelf verzamelt. De meeste informatie en signalen komen vanuit Defensie. Daarom is een goede relatie tussen de defensieonderdelen en de inspectie cruciaal. Signalen kunnen eveneens komen vanuit bijvoorbeeld de politiek en media.
Fase 2: beeld vormen en risico’s analyseren
De inspectie beoordeelt regelmatig de ontvangen signalen en verzamelde informatie, zodat ze weet wat er speelt bij Defensie. De inspectie wil begrijpen hoe de defensieonderdelen werken, welke risico’s medewerkers tijdens hun werkzaamheden lopen en hoe ze daarmee omgaan. Zo ontstaat een beeld van waar risico’s ontstaan en hoe deze weggenomen of beperkt kunnen worden.
Fase 3: toezichtactie bepalen en uitvoeren
De inspectie beoordeelt of verdere toezichtacties nodig zijn en, zo ja, welke. De inspectie kiest in elke situatie zoveel mogelijk voor het instrument waarvan wordt verwacht dat daarmee de veiligheidssituatie van medewerkers het beste in beeld kan worden gebracht, bijvoorbeeld: een onderzoek of een locatiebezoek. Wanneer de inspectie besluit dat er geen (verdere) toezichtacties nodig zijn, betekent dat niet dat de inzet tot dusver geen toegevoegde waarde heeft gehad. De informatie die is opgehaald draagt bij aan een breder beeld van wat er speelt bij Defensie.
Fase 4: resultaat
De inspectie maakt het resultaat van de toezichtacties bekend. Dat doet zij niet alleen om verantwoording af te leggen, maar ook om de toezichtactie goed te laten landen. In deze fase geldt dat de inspectie een instrument kiest om het resultaat van de toezichtactie bekend te maken op een manier die naar verwachting het meeste effect heeft, d.w.z. het meeste bijdraagt aan de verbetering van veiligheid van defensiemedewerkers. Soms doet de inspectie dat uitvoeriger in de openbaarheid, soms geeft ze in eerste instantie enkel een terugkoppeling aan de verantwoordelijke commandant. Ook hier bepaalt de keuze aan wie het resultaat gemeld wordt het beoogde toezichteffect. De reactie op het resultaat en de opvolging van aanbevelingen dragen vervolgens bij aan de informatiepositie van de inspectie en het beeld dat ze van Defensie heeft
Wat betekent het toezichtmodel voor de defensieonderdelen?
Om haar informatiepositie te verbeteren en daarmee nog beter aan te sluiten bij wat er op de werkvloer speelt en hoe defensieonderdelen omgaan met de risico’s die ze bij de gereedstelling en inzet het hoofd moeten bieden, zal de IVD nauwer contact onderhouden met de defensieonderdelen. Per defensieonderdeel heeft de IVD een accountmanager die optreedt als contactpersoon, rapportages en meldingen analyseert en interventies voor zijn of haar defensieonderdeel organiseert.
Vanaf 2026 voegt de inspectie ook buiten bekende situaties van bijvoorbeeld voorvalonderzoeken of systeemgericht toezicht zich bij defensieonderdelen om te melden- of om te informeren naar hoe het met de veiligheid van de taakuitvoering gesteld is.