Werkwijze

Visie op toezicht

Toezicht kent drie kernactiviteiten: informatie verzamelen, oordelen en interveniëren. De IVD richt zich vooral op de eerste twee - informatie verzamelen en oordelen - en niet op het interveniëren in de zin van ingrijpen, straffen en beboeten. Voor alle taken die zij uitvoert, geldt dat de inspectie zich niet richt op verwijtbaarheid of schuld. Wel volgt de inspectie de uitvoering van haar aanbevelingen, brengt ze adviezen uit en zal ze urgente situaties aanhangig maken bij de verantwoordelijke commandant, de Commandant der Strijdkrachten en, zo nodig, de bewindslieden. Het interveniëren als zodanig is de verantwoordelijkheid van de lijnorganisatie. De IVD richt zich op het benoemen van risico’s en verbeterpunten op het gebied van veiligheid en op het vergroten van het lerend vermogen van de organisatie als geheel.

Aanpak bij onderzoeken

De Inspectie Veiligheid Defensie heeft een vaste werkwijze voor het uitvoeren van inspectieonderzoeken. Bij elk onderzoek wordt een plan van aanpak opgesteld. Hierin staan bijvoorbeeld de reikwijdte van het onderzoek, onderzoeksvragen, werkwijze, planning en samenstelling van het projectteam. Er kunnen interne en/of externe specialisten en onderzoekers worden ingeschakeld. Veiligheidsvraagstukken worden in samenhang aangepakt en waar nodig samen met andere toezichthouders.

Het werkproces van de IVD

De IVD kan voor een onderzoek informatie opvragen, data analyseren, interviews houden en feiten verifiëren. De IVD voert onderzoeken onafhankelijk uit.

De bevindingen worden voorgelegd aan de onderzochte organisatieonderdelen voor controle op feitelijke onjuistheden. Na vaststelling wordt het rapport aangeboden aan de betrokken bewindspersoon. Die maakt het rapport openbaar door het - al dan niet vergezeld van een inhoudelijke reactie - aan de Tweede Kamer aan te bieden.

De inspecteur-generaal informeert zo nodig de minister of staatssecretaris rechtstreeks over bevindingen, oordelen, adviezen en andere relevante gegevens.

Onderzoeksprotocol

Het onderzoeksprotocol van de IVD is een beschrijving van de werkwijze van de inspectie bij het uitvoeren van onderzoek. Hoe een interview met de IVD verloopt en hoe de IVD omgaat met interviews staat beschreven in het interviewprotocol IVD.
De werkwijze die in het onderzoeksprotocol is vastgelegd, geldt voor het gehele toezichtsterrein van de IVD. Zo weten defensieonderdelen waar zij aan toe zijn als de inspectie voor een onderzoek langs komt, wat er van hen wordt verwacht en wat hun rol is in het onderzoek.
De inspectie werkt standaard volgens dit onderzoeksprotocol, maar in de praktijk kunnen zich situaties voordoen, bijvoorbeeld bij een urgent onderzoek, dat er van moet worden afgeweken. In dat geval worden afwijkingen van de standaardwerkwijze verantwoord.

Vormen van onderzoek

De IVD onderscheidt drie vormen van onderzoek:
• Onderzoek naar voorvallen. Defensie onderscheidt vier categorieën, waarbij categorie 1 de lichtste en categorie 4 de zwaarste voorvallen betreft. De inspectie voert categorie 4-onderzoeken uit en kan voorvallen in de overige categorieën onderzoeken.
• Thematisch onderzoek. Specifieke onderwerpen die van belang zijn voor de veiligheid worden nader onderzocht. De thema’s kunnen voortvloeien uit voorvallen, risicoanalyses, politieke en maatschappelijke actualiteiten of bevindingen uit eerder onderzoek.
• Systeemgericht onderzoek. Zijn veiligheid en het veiligheidsmanagement goed georganiseerd en werkt het systeem? Wordt het werk kwalitatief goed en veilig uitgevoerd?

De inspectie beoordeelt telkens vooraf welk type onderzoek in een bepaalde situatie passend is. In al het onderzoek is het van belang te reconstrueren wat er is gebeurd of hoe processen verlopen, maar ook wat de achterliggende oorzaak van onvolkomenheden is.

Principes van goed toezicht

Sinds de Kaderstellende Visie op Toezicht uit 2001 verstaat het kabinet onder toezicht “het verzamelen van de informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren.”

Principes van goed toezicht

De IVD vindt het van belang te werken volgens de zes principes van goed toezicht zoals geformuleerd in deze Kaderstellende visie op toezicht II (2005): ‘Minder last, meer effect’: transparant, onafhankelijk, professioneel, samenwerkend, slagvaardig en selectief. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) voegde hier 'reflectief' aan toe in zijn advies ‘Toezien op publieke belangen’ (2013).

Transparant in de manier van werken en in het zoveel mogelijk actief openbaar maken van de resultaten. Ook transparant in die zin dat onderzoeken navolgbaar moeten worden uitgevoerd.

Onafhankelijk in de keuze van onderwerpen van onderzoek, de manier van werken en de oordeelsvorming. De Aanwijzingen inzake de rijksinspecties van de minister-president, van 30 september 2015, zijn hiervoor leidend.

Professioneel, omdat de medewerkers goed zijn opgeleid, de nieuwste toezichtmethoden gebruiken en dat de inspectie over een goed functionerend kwaliteitssysteem beschikt, ook gericht op het steeds verder verbeteren van de eigen organisatie.

Samenwerkend, zodat de toezichtlast wordt beperkt, de doelmatigheid van het toezicht vergroot en gebruik wordt gemaakt van bij andere inspecties beschikbare informatie.

Slagvaardig in die zin dat de beschikbare capaciteit doelgericht wordt ingezet, gericht op een zo groot mogelijk effect van het toezicht bij de defensieorganisatie.

Selectief, doordat het toezicht zich zo veel mogelijk richt op de grootste risicothema’s of -objecten en zo veel mogelijk aansluit op andere vormen van controle en verantwoording. Gerechtvaardigd gebleken vertrouwen betekent minder toezicht.

Reflectief, want de inspectie kijkt niet alleen naar de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels, maar ze rapporteert ook over overkoepelende ontwikkelingen, risico’s en knelpunten in regelgeving en brengt haar bevindingen over de bedrijfsvoering en taakuitvoering en de achterliggende redenen van (veiligheids)risico’s onder de aandacht.